Liệu thuốc kháng sinh thế hệ tiếp theo có thể tìm thấy trong các công thức y học thời trung cổ?

 

Tốc độ phát triển mạnh mẽ của vi khuẩn kháng kháng sinh trong thập kỉ vừa qua đòi hỏi  tính cấp bách phải tìm ra các loại thuốc mới. Tuy nhiên, việc tìm ra các thuốc kháng sinh mới lại tiến triển chậm và con đường phát minh các thuốc mới hiện nay đang rất trì trệ.

Hiện nay, ước tính khoảng 700.000 người trên thế giới tử vong hàng năm do nhiễm trùng vi khuẩn kháng thuốc, và theo các chuyên gia, nếu tình hình không được cải thiện, cho đến  2050 các bệnh nhiễm trùng này sẽ giết chết 10 triệu người mỗi năm.

Tuy nhiên, không hoàn toàn hết hi vọng, bởi vì một số nhà trung cổ học và các nhà khoa học đã nhận định rằng có một vài gợi ý từ trong lịch sử có thể thúc đẩy việc tìm ra những loại thuốc kháng sinh mới.

Sự lạc hậu của Y học cổ đại?

Y học cổ đại luôn bị đánh giá thấp bởi vì thời kỳ thời trung cổ bị coi là không có đóng góp nào về mặt khoa học hay lý luận.

Theo giáo sư Hélène Cazes, điều hành chương trình nghiên cứu thời Trung cổ tại Đại học Victoria, giai đoạn trung cổ nhìn chung rất phong phú về văn hoá và trí tuệ, nhưng cụm từ “thời trung cổ” lại được sử dụng để mô tả sự lạc hậu, nhưng trên thực tế đây là một thời kỳ mà giá trị truyền thống được coi trọng hơn sự tiến bộ.

Như vậy, không có một phát minh về thuốc nào được tìm thấy ở thời Trung cổ. Tuy nhiên, một nhóm các nhà nghiên cứu thời trung cổ, các nhà vi sinh vật học, các nhà khoa học về dược phẩm, ký sinh trùng, dược sĩ và các nhà khoa học dữ liệu từ nhiều trường đại học và các nước khác nhau đã chỉ ra đây là một nhận định sai lầm. Nhóm nghiên có tên AncientBiotics này tin rằng cùng với sự trợ giúp của công nghệ hiện đại, những phương pháp chữa bệnh thời trung cổ sẽ thực sự đem lại hiệu quả. Nếu có thể, chúng ta sẽ tìm ra được một loại thuốc mới để chống lại các loại vi khuẩn kháng kháng sinh.

Y học thời trung cổ bị nghĩ là lạc hậu

 

Nhóm nghiên cứu đã biên soạn một cơ sở dữ liệu gồm các công thức Y học thời Trung cổ và hướng đến việc giải mã chúng. Thông qua việc sử dụng các công cụ thông dụng của khoa học như phân tích mạng, họ hy vọng tìm ra những thành phần được sử dụng trong điều trị nhiễm trùng thời kỳ trước đây để đóng góp cho các thí nghiệm nghiên cứu trong tương lai.

Thuốc mỡ tra mắt của Bald: một công thức từ thời Trung cổ được chứng minh là có hiệu quả.

Vào năm 2015, nhóm AncientBiotics đã tiến hành một nghiên cứu thí điểm trên công thức 1.000 năm tuổi có tên gọi Thuốc mỡ tra mắt của Bald, được ghi lại trong cuốn sách “Bald’s Leechbook”, một văn bản y khoa tiếng Anh cổ. Đây là công thức thường được dùng để điều trị nhiễm trùng mắt.

Các vi khuẩn Staphylococcus aureus là nguyên nhân phổ biến gây ra nhiễm khuẩn sưng đỏ ở mắt, còn MRSA là một vi khuẩn kháng kháng sinh có khả năng chống lại nhiều loại kháng sinh hiện có. Hai chủng này kết hợp với nhau gây nên nhiều bệnh nhiễm trùng nặng và mạn tính.

Công thức của Bald bao gồm rượu vang, tỏi, hành tây (hoặc tỏi tây), và mật bò. Trong các văn bản thời trung cổ nói rằng sau khi pha chế, thuốc mỡ tra mắt này phải được giữ trong một chiếc chén đồng chín đêm trước khi sử dụng.

Khi thoa thuốc mỡ này, các nhà nghiên cứu nhận thấy đây là một chất chống Staphylococcus hiệu quả, đã phá hủy các màng sinh học của S. aureus được tạo ra trong mô hình nhiễm trùng trong ống nghiệm. Trong mô hình các vết thương mạn tính trên chuột, vi khuẩn MRSA cũng bị tiêu diệt.

Y học thời trung cổ liệu có thể giúp chúng ta tìm ra giải pháp chữa bệnh khả thi hay không?
Văn bản y khoa thời trung cổ

 

So với những dược liệu cổ truyền khác ở các nơi khác trên thế giới, chẳng hạn như Trung Quốc, y học châu Âu thời Trung cổ hoặc tiền hiện đại ít được nghiên cứu, chủ yếu do quan điểm cho rằng thời kỳ này không đáng để nghiên cứu.

Một điều chắc chắn rằng có những phương pháp điều trị và những điều mê tín thời Trung cổ không nên được nhân rộng ngày nay, chẳng hạn như việc tẩy sạch các dịch gây bệnh trên cơ thể bệnh nhân.

Tuy nhiên, nghiên cứu của nhóm AncientBiotics phát hiện ra rằng khi làm theo chính xác các bước được quy định trong công thức của Bald, hiệu quả được cải thiện rõ rệt. Điều này chứng minh rằng có thể có một phương pháp luận đằng sau các phương pháp điều trị thời trung cổ, dựa trên thực tế quan sát và thử nghiệm.

Liệu các kết quả của công thức Bald có thể đại diện cho những công thức khác trong điều trị bệnh nhiễm trùng thời Trung cổ hay không? Liệu có một phương pháp luận mang tính “khoa học” trong việc pha chế các công thức y học thời đó hay không?

Nghiên cứu xa hơn cũng cho thấy một số thuốc thời Trung cổ là giả dược hoặc thuốc giảm nhẹ bệnh chứ không phải thuốc chữa bệnh, tuy nhiên thuốc mỡ tra mắt của Bald được chứng minh là kháng sinh thực sự, được sử dụng trước khi thuốc kháng sinh hiện đại được tìm ra.

Tiềm năng của Y học thời Trung cổ

Hiện nay, nhóm AncientBiotics đang tìm cách giải mã tài liệu y khoa thời trung cổ có tên gọi “Lylye of Medicynes”, đây là cách dịch tiếng Anh Trung cổ từ thế kỷ 15 của cụm từ Latin “Lilium medicinae”, lần đầu tiên xuất hiện vào năm 1305.

Tài liệu chứa khoảng 360 công thức thuốc. Qua đây, nhóm nghiên cứu muốn kiểm tra các mô hình điều trị và hiệu quả của việc kết hợp các thành phần được trình bày trong các công thức thuốc này. Điều này sẽ góp phần mở đường cho những nghiên cứu mới về các kháng sinh có trong những công thức này.

Theo MIMS